EYLEMLER

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere eylem denir.

İş Bildiren Eylemler: Almak, tutmak, yapmak, temizlemek, yıkanmak.

Oluş Bildiren Eylemler: Olmak, çürümek, kararmak, aydınlanmak, doğmak.

Hareket Bildiren Eylemler: Koşmak, yürümek, yüzmek, hoplamak, gelmek.

Durum Bildiren Eylemler: Ağlamak, sevinmek, kalkmak, yatmak, gülmek

     Yukarıdaki bir iş, bir oluş, bir hareket veya bir durum bildiren kelimeler –mek,

-mak, ekleriyle biter. Bu ekler mastar ekidir.

     Eylemin –mak,-mek almış haline mastar denir. Mastarlar aynı zamanda kelimenin eylem olup olmadığını da belirler. Eğer kelime mastar eki alıyorsa eylem, almıyorsa ad veya ad soylu sözcüktür.

Oku+mak---àokumak(eylem)

Fidan+mak---à fidanmak (isim)

Eylemlerde Zaman:

     Her iş, oluş, hareket, bir zaman içinde yapılır. Eylemler bize bu zamanı belirtir.

     Eylemin belirttiği iş, oluş, hareket veya durumun geçiş süresine eylemlerin zamanı denir.

Örnek:

Ayşe ders çalışıyor, cümlesinde çalışıyor işinin şu anda yapıldığı anlatılıyor.

Ayşe ders çalışacak, cümlesinde çalışıyor işinin gelecek bir zamanda yapıldığı anlatılıyor.

Ayşe ders çalıştı, cümlesinde çalışma işinin daha önceki bir zamanda yapıldığı anlatılıyor.

Eylemlerde 3 temel zaman vardır.

1)Geçmiş Zaman

2)Şimdiki Zaman

3)Gelecek Zaman

Bu üç zamanı da kapsayan eylemin her zaman gerçekleşebileceği anlamı varsa bu zaman geniş zamandır.

1)Geçmiş Zaman

Odunları kırdım.   Bülent uyudu.   Babam geldi.   Ayhan’ın üstü kirlenmiş.

    Yukarıdaki cümlelerde bulunan kırdım, uyudu, geldi, kirlenmiş eylemleri eylemin daha önce yapıldığını belirtiyor.

İki türlü geçmiş zaman vardır.

a)Di’li Geçmiş Zaman:

    -di eki getirilerek eylemin bildirdiği iş, oluş, hareket ve durumun geçmişte yaşandığı zamana –di’li geçmiş zaman denir.

     -di, eki alanlar görülen geçmiş zamandır. Di eki, dı,du,dü,tı,ti,tu,tü olabilir:

        Verdi, aldı, tuttu, oldu, güldü, gitti, açtı, öptü vb.

b)Miş’li Geçmiş Zaman:

-miş eki getirilerek eylemin bildirdiği iş, oluş, hareket ve durumun geçmişte yapıldığını ve bizim bunu sonradan öğrendiğimizi veya başkasından öğrendiğimizi gösteren zamana –miş’li geçmiş zaman denir.

     -miş eki alan eylemler öğrenilen zamandır.

   -miş eki, mış, muş, müş olabilir.

              Oturmuş, götürmüş, sulamış

2)Şimdiki Zaman

     Eylemin bildirdiği iş, oluş, hareket ve durumun şu anda gerçekleştiğini veya devam ettiğini gösteren zamana şimdiki zaman denir.  Şimdiki zaman eki (yor)’dur.

Örnek:

Zehra gülüyor.  Aydın konuşuyor.   Mert okuyor.   Adem üzüm topluyor.

      Yukarıdaki gülme, konuşma, okuma, toplama eylemleri şu anda yapıldığı anlamındadır. Dolayısıyla şimdiki zamandadır.

3)Gelecek  Zaman

     Eylemin bildirdiği iş, oluş, hareket ve durumun henüz gerçekleşmediğini, ilerideki bir tarihte gerçekleşeceği anlamı varsa o eylemin zamanı gelecek zamanlıdır. Gelecek zaman eki –ecek, acak ekidir.

    Örnek:

Ali odunları kıracak.  Nuray ödevini yapacak.  Betül yanımıza gelecek.

     Yukarıdaki kırma, yapma, gelme eylemleri henüz gerçekleşmemiştir. Dolayısıyla, gelecek zamanlıdır.

4)Geniş Zaman

Eylemin bildirdiği iş, oluş, hareket ve durumun her zaman gerçekleşeceği anlamı varsa o eylem geniş zamanlıdır. Geniş zaman eki -r, -er  ekidir.

Örnek:

Çalışan kazanır, elması kızarır.   Bahçeli evleri herkes sever.

  Yukarıdaki cümlelerde kazanma, kızarma ve sevme eylemleri her zaman yapıladığı anlamındadır. Dolayısıyla geniş zamanlıdır.

Eylemlerde Kişiler (şahıs)

     Eylemlerde iş, oluş ve hareketi, gerçekleştiren varlığa eylemin kişisi denir.

Eylemlerde 3 tür kişi vardır. Bu kişilerde tekil ve çoğul olmak üzere, ikiye ayrılır.

a)Tekil Kişiler:

1.Tekil Kişi(ben)

2.Tekil Kişi(sen)

3.Tekil Kişi(o)

b)Çoğul Kişiler:

1.Çoğul Kişi(biz)

2.Çoğul Kişi(siz)

3. Çoğul Kişi(Onlar)

Kişi Ekleri: Eylemlerin sonuna gelerek eylemlerle ilgili kişileri belirten, eklere kişi ekleri denir.

1.Tekil Kişi(ben)-m,-im---Kitap okuyacağım.

2.Tekil Kişi(sen)-n,-in,sin---Kitap okuyacaksın

3.Tekil Kişi(o) eki yoktur

1.Çoğul Kişi(biz)-k,iz---Kitap okuyacağız.

2.Çoğul Kişi(siz)-niz,-siniz---Kitap okuyacaksınız.

3. Çoğul Kişi(Onlar)-ler,lar---Kitap okuyacaklar.

Eylemler Videolu Soru Çözümleri 1 TIKLAYINIZ

Eylemler Videolu Soru Çözümleri 2 TIKLAYINIZ

İsmin Durum Ekleri Videolu Konu Anlatımı TIKLAYINIZ

Kaynaştırma Harfleri Videolu Konu Anlatımı TIKLAYINIZ

Kurallı ve Devrik Cümleler Videolu Konu Anlatımı TIKLAYINIZ

Eylemler(fiiller)

BENZER VİDEOLAR